WALORY ZDROWOTNE OLEJÓW ROLINNYCH I RYBNYCH

Pod względem chemicznym wśród tłuszczów wyróżnia się nasycone kwasy tłuszczowe i nienasycone kwasy tłuszczowe. Tłuszcze pochodzenia zwierzęcego, jak smalec, masło, słonina, łój zawierają przede wszystkim nasycone kwasy tłuszczowe. Tłuszcze roślinne i rybne natomiast zawierają więcej kwasów nienasyconych.

Ze względów zdrowotnych powinniśmy jadać raczej tłuszcze mające niską zawartość nasyconych kwasów tłuszczowych i dużą zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych. Stwierdzono bowiem, że nasycone kwasy tłuszczowe wpływają na wzrost poziomu cholesterolu we krwi, zwiększają ryzyko zachorowania na miażdżycę i choroby układu krążenia. Tłuszcze nienasycone zaś, zarówno jedno-, jak i wielonienasycone, chronią nas przed rozwojem chorób układu krążenia.

Oleje roślinne

Charakteryzują się niską zawartością nasyconych kwasów tłuszczowych (wyjątkiem jest olej palmowy i kokosowy). Proporcje kwasów jednonienasyconych i wielonienasyconych natomiast są różne w zależności od gatunku oleju.

Oleje roślinne jadalne otrzymuje się z orzechów, kukurydzy, słonecznika, oliwek, bawełny, nasion roślin strączkowych, krokosza farbierskiego, zarodków pszennych.

Oleje z wiesiołka i ogórecznika (Borago officinalis) mają zastosowanie głównie jako lecznicze preparaty farmaceutyczne.

Ogórecznik lekarski

Był już znany w starożytności, kiedy to dodawano jego liście i kwiaty do wina w celu wzmocnienia w żołnierzach odwagi przed walką. Uważano również, że zjedzenie kwiatów tej rośliny poprawia samopoczucie. Współcześnie magiczna wiara w jego zdrowotne oddziaływanie zyskała naukową podbudowę. Wiadomo, że liście ogórecznika zawierają witaminę C (ok. 17 mg/100 g produktu), karoten, śluzy oraz kwasy organiczne. Kwiaty z kolei są bogate w olejki eteryczne. Z nasion ogórecznika uzyskuje się olej będący składową wielu lekarstw.Preparaty zawierające wyciąg z ziaren mogą być stosowane pomocniczo (obok leków konwencjonalnych) w leczeniu miażdżycy oraz w schorzeniach dermatologicznych, takich jak atopowe zapalenie skóry, wyprysk atopowy, łojotokowe zapalenie skóry. Najczęściej podawany jest on doustnie, choć w niektórych zmianach skórnych lekarz może zalecić smarowanie zmienionych chorobowo miejsc.





Oleje rybne

Ryby morskie są źródłem bardzo cennych olejów. Znajdujące się w nich nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 chronią przed chorobami serca i problemami z układem krążenia, są również ważne dla rozwoju dziecka w okresie ciąży. Dlatego o wzbogacaniu diety w ryby muszą pamiętać kobiety ciężarne. Oleje rybne, wykorzystywane do suplementacji żywności w formie preparatów, można podzielić na dwie kategorie: oleje z wątroby ryb, np. z dorsza, halibuta czy rekina (Somniosus microceppahalus), lub oleje wytwarzane z mięsa rybiego, np. sardeli i sardynek.

Oleje uzyskiwane z wątroby ryb są nazywane tranem. W trakcie ich otrzymywania są poddawane wielu zabiegom, np. odwanianiu, dodawaniu przeciwutleniaczy, w celu zabezpieczenia tłuszczu przed zjełczeniem.

Tran z wątroby rekina grenlandzkiego

Początkowo był stosowany jedynie w medycynie ludowej Skandynawii, później jego walory zdrowotne doceniono na całym świecie.Znajdują się w nim alkoksyglicerole - będące estrami alkoholu selachylowego, chimylowego i batylalowego. W organizmie występują one naturalnie w szpiku kostnym, wątrobie, śledzionie, krwinkach czerwonych i pokarmie kobiecym.Alkoksyglicerole mogą mieć działanie przeciwnowotworowe, ogólnowzmacniające i wspomagające układ odpornościowy. Preparaty oleju z wątroby rekina grenlandzkiego polecane są w stanach rekonwalescencji, w przewlekłych zakażeniach, w czasie radio- i chemioterapii.Nadmierne spożywanie tranu może jednak spowodować przedawkowanie witaminy A, a u niektórych osób nawet podwyższyć poziom cholesterolu we krwi. Tran z wątroby rekina zawiera bowiem duże ilości witamin A i D (znacznie więcej niż oleje z mięsa rybiego), a zdecydowanie mniej kwasów tłuszczowych omega-3.

"Żyjmy dłużej" 12 (grudzień) 1999