ZASTOSOWANIE OLEJU Z WĄTROBY REKINA W MEDYCYNIE

Głównymi składnikami oleju z wątroby rekina są alkiloglicerole, zwane także lipidami eterowymi, metoksypochodne tych związków, skwalen, kwasy tłuszczowe omega 3.

W skład alkilogliceroli wchodzą głównie: alkohol chimylowy, alkohol batylowy i alkohol selachylowy. Alkiloglicerole m.in. stymulują hematopoezę, produkcję przeciwciał, fagocytozę i apoptozę komórek nowotworowych. Działają cytotoksycznie na komórki nowotworowe i białaczkowe, osłabiają ekspresję cząsteczek adhezyjnych i połączenia międzykomórkowe. Wykazano, że komórki nowotworowe są bardziej wrażliwe na działanie lipidów eterowych niż komórki zdrowe. Stwierdzono także, że lipidy eterowe nie działają bezpośrednio na DNA, lecz magazynowane są w błonie komórkowej, powodując jej zmiany strukturalne i wzrost przepuszczalności. Hamują aktywność enzymów błonowych (w tym kinazy białkowej C), blokują wewnątrzkomórkowy system sygnałowy i hamują proliferację komórek nowotworowych.

Alkoksyglicerole znajdują się m.in. w wątrobie i śledzionie, szpiku kostnym, tkankach limfatycznych i krwinkach. Interesującym faktem jest występowanie tej substancji również w mleku matek karmiących, co zapewnia rozwijającemu się noworodkowi m.in. obronę immunologiczną . Jak wykazano doświadczalnie substytucja diety alkoksyglicerolem sprzyja zwiększeniu ilości tego związku w mleku matki karmiącej.

Dodatkowa dawka alkoksygliceroli zwiększa produkcję czerwonych i białych krwinek, zapobiega też tworzeniu się wolnych rodników, chroniąc w ten sposób przed rakiem.
Budowa alkoksygliceroli: są to eterowe lipidy 0 budowie: CH 20H CHOH CH20 R gdzie R jest długołańcuchowym alkoholem. Biologiczne działania alkoksygliceroli:

1. stymulują hematopoezę przez wpływ na komórki pnia szpiku (stem cells), co w efekcie zwiększa erytropoezę, trombocytozę i granulocytozę, zapobiegają popromiennej leukopenii i trombocytopenii,
2. aktywują układ immunologiczny zwłaszcza cytotoksyczne makrofagi, co zwiększa ich zdolność do fagocytozy, zwiększają odpowiedz humoralną i komórkową, działają przeciwalergiczne,
3. hamują wzrost pierwotnych i przerzutowych guzków co wykazano w modelu zwierzęcym,
4. redukują uszkodzenia popromienne i zwiększają czas przeżycia w przypadku raka szyjki macicy,

są bakteriostatyczne, ułatwiają gojenie ran,
sprzyjają namnażaniu bakterii Ladobacillus lactis,
budują błony komórkowe (długi łańcuch grupy acylowej),
pośredniczą w syntezie mediatorów komórkowych (krótki łańcuch grupy acylowej) takich jak czynnik aktywujący płytki (PAF). PAF jest najbardziej silnie działającym lipidowym mediatorem, jaki dotąd odkryto.

Bogate piśmiennictwo zwraca uwagę na antyangiogenne działanie lipidów eterowych. Angiogeneza warunkuje wzrost guzów nowotworowych i powstawanie przerzutów. Wykazano modulujące działanie nienasyconych kwasów tłuszczowych (obecnych w olejach pochodzenia roślinnego i rybnego) na angiogenezę indukowaną mononuklearnymi komórkami krwi i komórkami nowotworowymi. Udowodniono również hamujące działanie oleju z wątroby rekina grenlandzkiego, bogatego w alkiloglicerole (Ecomer) na odczyn skórnej angiogenezy indukowany u myszy komórkami ludzkich raków nerki i pęcherza. Dodatkowo przebadano wpływ tego oleju na reakcję skórnej angiogenezy indukowaną u myszy komórkami izolowanymi z operacyjnie usuwanych ludzkich raków płuc.

Stymulujący wpływ alkilogliceroli, naturalnych składników tłuszczów zwierzęcych na podstawowe parametry czynności układu odpornościowego został potwierdzony w wielu pracach zarówno doświadczalnych, jak i klinicznych z udziałem zdrowych ochotników oraz pacjentów onkologicznych.

Wiadomo, że podstawowy mechanizm działania alkilogliceroli jest związany z ich wpływem na strukturę błony komórkowej, prowadzą bowiem do zmiany jej właściwości fizyko-chemicznych i wzrostu przepuszczalności m.in. dla leków cytostatycznych. Ponadto alkiloglicerole są silnymi inhibitorami kinazy proteinowej C (PKC), pośrednio blokują więc ważny szlak wewnątrzkomórkowego przekazywania sygnałów, hamują również aktywność innych enzymów membranowych, jak fosfolipaza C, kinaza P-3 i inne.
Niezależnie od wpływu immunostymulującego alkiloglicerole wywierają również działanie przeciwbakteryjne, prawdopodobnie związane z ich wpływem na błony komórkowe drobnoustrojów.

W warunkach in vitro taką aktywność wykazano wobec szczepów Corynebacterium hofmani, Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus pyogenes, Streptococcus pyogenes i Streptococcus viridans. Równocześnie potwierdzono znaczący stymulujący wpływ alkilogliceroli na aktywność proliferacyjną drobnoustrojów symbiotycznych.
Drugim ważnym składnikiem wątroby rekina jest skwalen. To dzięki obecności skwalenu, który ma zdolności do produkcji tlenu poprawia się metabolizm, co sprzyja zdrowiu i długowieczności. Biologiczne działanie skwalenu:

1. zwiększa odporność immunologiczną, stymuluje układ siateczkowo śródbłonkowy, komórki NK i T limfocyty, obniża aktywność limfocytów pomocniczych (T helper),
2. jako inhibitor rozwoju raka ? wzmaga produkcję przeciwciał przeciwrakowych,
3. działa przeciw bakteryjne i przeciw wiru sowo, przyspiesza gojenie ran,
4. jako antyoksydant, detoksykant, który łatwo przenika błony komórkowe i jednocześnie dostarcza tlenu i chroni skórę przed działaniem promieni ultrafioletowych,
5. zwiększa aktywność przysadki mózgowej, zwiększa witalność i redukuje stres,
6. obniża poziom cholesterolu, zapobiega tworzeniu kamieni żółciowych,
7. wykazuje pozytywne działanie w przypadkach: neuralgii, zapalenia wątroby, cukrzycy, wrzodów trawiennych, nadciśnienia, reumatyzmu, astmy itp.

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 znajdują się natomiast w tkance mózgowej, a mózg potrzebuje ich do sprawnego funkcjonowania. Kwasy omega-3 obniżają również zawartość cholesterolu i trójglicerydów we krwi, dzięki czemu zmniejsza się ryzyko miażdżycy, zawału serca i udaru mózgu. Wykazują też pozytywny wpływ w wypadku zapalenia stawów i łuszczycy. Ze względu na działanie oleju z wątroby rekina, jego zażywanie jest szczególnie wskazane przy obniżeniu odporności i osłabieniu organizmu, w okresie rekonwalescencji, a także po chemio- i radioterapii.

Należy podkreślić, że naturalnie występujące w oleju z wątroby rekina substancje czynne zasługują na szczególną uwagę gdyż wykazują tak korzystne i wszechstronne działania, które niekiedy są przeciwstawne, jak np. stymulacja odpowiedzi immunologicznej i jednocześnie hamowanie wzrostu guzów Ponieważ są one całkowicie naturalne i nie toksyczne powinny znaleźć szerokie zastosowanie nie tylko w terapii, ale także w profilaktyce.

dr n. med. A. Kwieciński
Klinika św. Katarzyny w Krakowie